Je vindt me ook op

Zevenheuvelen-training: datavisualisatie

Als je bij het lopen een kilometerteller / snelheidsmeter laat meelopen, verzamel je automatisch data waar je van alles mee kan doen. In het overzicht hieronder staat de verbeelding centraal, want het gaat over data-visualisatie.

Nike Sportwatch 03c

Zevenheuvelen-training: datavisualisatie

Meten is weten, maar hoe visualiseer je wat je meet en weet?

Als je bij het lopen een kilometerteller / snelheidsmeter laat meelopen, verzamel je automatisch data waar je van alles mee kan doen.
Als de verzamelde data betrekking hebben op vergelijkbare activiteiten op verschillende momenten kun je allerlei vergelijkingen maken.
Maar zolang die als schijnbaar ongestructureerde data in bijvoorbeeld je iPhone Nike+ GPS app verborgen zitten spreken die getallen maar weinig tot de verbeelding.

In het overzicht hieronder staat de verbeelding centraal; achtereenvolgens bespreek ik:

  • hoe je data van vijf Zevenheuvelenloop-trainingen in tabellen kunt weergeven;
  • hoe die tabellen automatisch uit te breiden zijn met meer gegevens over die vijf trainingen;
  • hoe je de verkregen gegevens kunt visualiseren in grafieken die meer tonen dan de onderliggende tabellen;
  • hoe verschillende visualisaties verschillende aspecten meer of minder benadrukken en zichtbaar maken.

Op 18 september had ik het Zevenheuvelenparcours drie keer als training gelopen.
In de grafiek hieronder zijn die drie trainingen samengenomen; per kilometer zie je de tijdsverschillen tussen de traingen van 13 augustus, 28 augustus en 18 september (klik voor vergroting).

tijden per kilometer

De grafiek hieronder geeft dezelfde informatie als die hierboven; hierboven waren de kilometertijden gebundeld in gegroepeerde staven, één staaf per loopdag.
In de grafiek hieronder representeert elke lijn een run. De grafiek hieronder kan je op het verkeerde been zetten, want de kilometertijden zijn niet cumulatief. Als bijvoorbeeld de kilometertijd van de 15e kilometer van de ‘groene’ run iets langzamer zou zijn geweest dan die van de blauwe en rode run, dan nóg zou die groene run de snelste van de drie zijn geweest, ook al zouden de blauwe en rode run daaronder eindigen.

Toch is deze weergave informatief: sterker dan in het staafdiagram hierboven wordt hier per run en per kilometer het verval of de versnelling tussen de verschillende kilometertijden benadrukt. De verhouding tussen de verschillende runs wordt meer benadrukt, terwijl in de staafgrafiek de focus ligt op wat er in elke kilometer gebeurde.
Onderaan staat de hoogteverschillenkaart, met dezelfde schaalverdeling (klik voor vergroting):

kilometertijden 3 x 7-heuvelen traject en hoogteverschillen

Meer informatie uit de data

Hieronder laat ik stap voor stap zien hoe uit dezelfde gegevens (ingevoerd in een Excel-spreadsheet) meer informatie is te halen.

Welke nieuwe informatie trekken we uit de data en waarom?

  • De Nike+ GPS app (iPhone) geeft in een gekozen frequentie (bijvoorbeeld elke 500 m., of elke kilometer) de tot dan toe gelopen tijd, en de gemiddelde overall tijd per kilometer; bijvoorbeeld: na de 11e kilometer hoor je: average pace 5’50”. Dat is niet de gemiddelde snelheid in die 11e kilometer maar de gemiddelde snelheid vanaf de start tot en met kilometer 11.
  • Je krijgt daarmee een indicatie van de mogelijke eindtijd. Want een overall gemiddelde van 5’50” brengt je tot een eindtijd van 1:27’30” (zie het voorbeeld hieronder). Heb je eenmaal zo’n richttijd in je hoofd, en hoor je elke 500 meter dat je average pace rondom bijvoorbeeld 5’45” zit, dan mag je verwachten dat je eindtijd 5 sec. x 15 km. = 75 seconden, 1’15”  sneller zal zijn.

Maar het Zevenheuvelen-parcours is verre van vlak. Als in een kilometer veel of alleen maar stijgen zit (zoals de 11e km.) zul je ‘inleveren’. Zo’n kilometer zal langzamer zijn, en zal ook de totale gemiddelde tijd per kilometer doen stijgen. Maar je weet intussen dat dat daarna gecompenseerd kan worden, of al gecompenseerd is in één of meer eerdere ‘daal-kilometers’. Vooral als je hetzelfde traject meerdere keren gelopen hebt.

Maar je wil waarschijnlijk niet een brei aan data onthouden en tijdens het lopen uit je werkgeheugen moeten opvissen. Je wil het gevisualiseerd voor je zien.

Stap 1: data invoeren
  • in kolom A (A4 – A18) staan de kilometers 1 – 15 opgesomd
  • de afzonderlijke kilometertijden staan in een kolom (kolom B, cellen B4 – B18)
  • in kolom C worden de kilometertijden opgeteld, bijvoorbeeld: de formule in cel C14 is ‘=C13+B14’
    0:58’12” + 6’03” = 1:04’15”
  • in kolom D wordt het overall gemiddelde berekend, bijvoorbeeld: de formule in cel D14 is ‘=C14/A14’
    1:04’15” / 11 = 5’50” na de 6’03” van km. 11 is het cumulatieve gemiddelde 5’50” geworden (5 min. 50 sec.)
  • in rij 18, de 15e kilometer, vind je in cel C18 de totale benodigde tijd (1:27’30”) en in D18 de over 15 kilometers gemiddelde tijd per kilometer (5’50”)

data van 1 run

Je hoeft alleen maar de kilometertijden in te voeren, en twee formules doen de rest: één formule berekent de totaal benodigde tijd, en een tweede formule deelt die tijd door het aantal gelopen kilometers. Elke formule kopieer en plak je in één keer in de 14 eronder liggende cellen van een kolom.

Let op de cel-eigenschappen:

  • voor kolom B (B4-B18) en voor kolom D (D4-D18) is de celeigenschap – notatie: tijd – aangepast: m:ss
  • voor kolom C (C4-C18), waarin ook een uur kan voorkomen, is de celeigenschap – notatie: tijd – aangepast: u:mm:ss

Voor de runs van 13 aug., 28 aug., 18 sep., 30 okt. en 6 nov. is dit in de spreadsheet terechtgekomen (klik voor vergroting):

de data van 5 keer 7-hvl training

Visualiseren helpt

Als je het Zevenheuvelen-traject vijf keer gelopen hebt, heb je in een mum van tijd de afzonderlijke kilometertijden in een Excel-bestandje ingevoerd.
En zoals hierboven beschreven: de formules doen het verdere rekenwerk.

Stap 2: een grafiek genereren

Met weinig moeite genereer je vervolgens een grafiek:

  • Selecteer de cellen A4 t/m A18: de kilometers 1 – 15 voor de X-as
  • Selecteer ook de kolomgedeelten D4-D18, G4-G18, J4-J18, M4-M18 en P4-P18: voor vijf runs de 15 cumulatieve gemiddelde kilometertijden
  • Selecteer in het menu de grafiekmaker en kies voor ‘lijn’
  • Na wat aanpassingen in de layout heb je vrij gemakkelijk de bedoelde grafiek gegenereerd. De aanpassingen zijn: de schaalverdeling op de Y-as aanpassen: minimum, maximum en interval-maatstreepjes op elke 5 seconden; eventueel de kleur van de lijnen aanpassen, en een paar tekstveldjes maken (met overeenkomende achtergrondkleur) om aan het einde van elke lijn de eindtijd op te nemen; eventueel de legenda naar de bovenkant verplaatsen.

(klik voor vergroting)

Verloop gemiddelde snelheid geprojecteerd op hoogteverschillen

En om het verloop van deze vijf runs te relateren aan de hoogteverschillen die in deze 15 km. zitten plakken we dat kaartje erbij. Met wat passen en meten vallen de kms. 1-15 van dat kaartje samen met die van de lijnen-grafiek (klik voor vergroting):

Verloop gemiddelde snelheid geprojecteerd op hoogteverschillen

Stap 3: grafieken analyseren: wat wordt gevisualiseerd?

In bovenstaande grafiek wordt dus het verloop van de overall average pace weergegeven; de informatie die hierdoor verborgen blijft is het verloop van de afzonderlijke, niet-gemiddelde kilometertijden; bijvoorbeeld:
op 6 november waren de verschillen tussen km. 1-2, 2-3 en 3-4 respectievelijk 4, 5 en 4 seconden; de oranje lijn stijgt daar aanzienlijk: aan het einde is het veel grotere verschil tussen km. 12 en km. 13 (12 seconden versnelling) niet meer van invloed op het totale gemiddelde: dat bleef (afgerond) 5’25”. Want de 12 seconden verschil worden daar voor het totale gemiddelde uitgesmeerd over een groter aantal kilometers dan aan het begin (klik voor vergroting):

kilometertijden: tijdsverschillen in staafgrafiek

De elfde kilometer

Na drie keer (13 aug., 28 aug. en 18 sep.) was ’t me niet gelukt om de beruchte 11e km. (Postweg omhoog naar Berg en Dal) in minder dan 6 minuten af te leggen.

Op 30 okt. (grijs) lukte dat wel (5’47”) en op 6 nov. nog beter (5’35”).

Dat is veel beter gevisualiseerd in de staafgrafiek dan in de grafiek met overall gemiddelden:
De drie runs (aug. – sep.) met een 11e km. van boven de 6 min. versus de twee runs met een snellere 11e km: 30 okt. en 6 nov., 5’47” respectievelijk 5’35”).

Conclusie

Het verloop van de cumulatieve gemiddelde snelheid heeft als voordelen:

  • de projectie op de eindtijd wordt nadrukkelijker gevisualiseerd;
  • er is een veel directer verband tussen deze visualisering en de feedback die je krijgt tijdens het lopen

Het voordeel van de visualisering van de feitelijke kilometertijden in een staafgrafiek is:

  • verschillen tussen verschillende runs worden benadrukt;
  • verschillen tussen afzonderlijke kilometers worden benadrukt

Als je de verschillende soorten data, grafieken en toegevoegde illustraties met elkaar in verband brengt en in één grote afbeelding weergeeft, dan  spreken we van een ‘infographic’.
Maar daar gaan we het in een andere blogpost wel een keer over hebben.

Eerst op 20 november de Zevenheuvelenloop lopen…

Je kan naar dit artikel verwijzen op sociale netwerken:
About Author

Rob le PairDocent - onderzoeker Radboud Universiteit Nijmegen; favoriete thema's op deze site: Persuasive communication, Eindhoven-Philipsdorp, WordPress-design, gebruik van sociale media, running experiences, gardening.View all posts by Rob le Pair →

Leave a Reply